Akademia NASK
a a a a
Serwisy społecznościowe
Serwisy społecznościowe

Czym jest doxing? Jak możesz się przed nim uchronić?

W sieci pojawiło się nowe zagrożenie, na które każdy internauta może się natknąć i stać się jego ofiarą. Doxing związany jest z naruszeniem prywatności danej osoby, a w konsekwencji jej publicznym upokorzeniem, uprzykrzeniem życia, a w skrajnych przypadkach nawet – zrujnowaniem kariery. W dobie szybko rozwijających się technologii oraz popularności mediów społecznościowych, staje się on coraz częściej spotykanym zjawiskiem. Na czym dokładnie polega, jak się przed nim uchronić i co warto wiedzieć o doxingu?

Doxing: historia z sieci wzięta

Aneta była wielką fanką znanej influencerki modowej, która na co dzień prowadziła kanał o modzie damskiej. Aneta była bardzo aktywna, kilka razy dziennie odwiedzała profile społecznościowe, komentując każdy nowy post, film czy rolkę. Sposób ubierania się blogerki bardzo przypadł jej do gustu, co znajdowało odzwierciedlenie w codziennych stylizacjach. Miała poczucie, że mogłyby się zaprzyjaźnić, bo nawet mieszkały w tym samym mieście.

Pewnego dnia zachęcona odpowiedziami stylistki i polubieniami swoich komentarzy, wysłała do niej prywatną wiadomość. Mijały godziny, a fanka nie otrzymała żadnej odpowiedzi. Czuła lekkie rozczarowanie. Minęły dwa dni, cztery… Frustracja Anety rosła, czuła się zraniona i zdradzona. Postanowiła dopiec blogerce i znaleźć takie informacje, które zaszkodzą idolce oraz jej kanałowi. A z uwagi na to, że Aneta od dawna obserwowała modowy profil, doskonale wiedziała gdzie szukać o niej informacji.

Spędzała długie godziny szukając kompromitujących informacji i zdjęć blogerki, aż w końcu po kilku godzinnym scrollowaniu udało się jej się znaleźć stary profil, o którym influencerka najwyraźniej zapomniała. Aneta dotarła do zdjęć sprzed czasów popularności swojej idolki, na których stylizacje nie były ciekawe, ubrania nie pasowały do sylwetki i wręcz podkreślały jej mankamenty. Dodatkowo, dokładnie porównując zdjęcia, Aneta zauważyła, że rysy twarzy jej stylistki znacznie się zmieniły. A obecnie influencerka promowała naturalność i zdarzało się jej krytykować znane osoby, które poprawiały swoją urodę w gabinetach medycyny estetycznej. To było doskonałe odkrycie!

Urażona i zraniona fanka nie ustawała w wysiłkach, drążyła temat dalej. Blogerka modowa okazała się łatwym celem, bowiem publikowała na swój temat sporo informacji, nie dbając zbytnio o ochronę prywatności. Minęły niecałe dwa tygodnie, gdy Aneta miała już wszystkie potrzebne materiały. Zaczęła je udostępniać publicznie, opatrując bardzo negatywnymi i agresywnymi komentarzami. Spokojne życie internetowej stylistki zaczęło zmieniać się w piekło…  

Czym jest doxing i jak przebiega?

Czy wiesz już na czym polega doxing? Powyższa historia dobrze go odzwierciedla. Choć doxing jest dość nowym zjawiskiem, to termin ten pojawił się już w latach 90. Tego określenia używali hakerzy, jako skrótu od angielskiego zwrotu „dropping dox” (pol. upuszczenie dokumentu). Jednakże termin ten nie zdobył wówczas takiej popularności, co w późnych latach 2000, gdzie stał się neologizmem dwóch angielskich słów - docs (pol. dokumenty) oraz compiling / releasing (pol. przetwarzać, upubliczniać).

Zjawisko doxingu polega na wyszukiwaniu, zbieraniu i gromadzeniu informacji wrażliwych na temat danej osoby w celu ich dalszego udostępnienia w internecie. Najczęściej są to informacje, które mogą zawstydzić potencjalną ofiarę oraz zaszkodzić jej na tle zawodowym lub prywatnym.  
Głównym celem oprawcy jest wyszukanie i zebranie jak największej ilości kompromitujących i osobistych informacji. Przeważnie większość danych dokser, czyli oprawca, wyszukuje z legalnych źródeł - już wcześniej opublikowanych przez daną osobę w sieci, m.in.:

  • w mediach społecznościowych;
  • na blogach;
  • na forach internetowych;
  • na stronach firmowych itp.

Są to przeważnie informacje lub materiały typu:

  • imię i nazwisko;
  • adres zamieszkania;
  • numer telefonu;
  • ośmieszające filmy bądź zdjęcia, na których wyraźnie widać ofiarę;
  • publikowane przez ofiarę kontrowersyjne treści w sieci;
  • orientacja seksualna;
  • poglądy polityczne;
  • poglądy religijne;
  • miejsce pracy lub szkoły;
  • życie miłosne;
  • inne dane wrażliwe, których ofiara nie koniecznie chciałaby ogłaszać publicznie.

Oprawcy bardzo dobrze poruszają się w cyberprzestrzeni, mają wiedzę na temat mechanizmów wyszukiwania oraz sposobów, w jaki są przetwarzane dane osobowe użytkowników. Dokserzy to doskonali detektywi cyfrowi, którzy poświęcają godziny, dni, a nawet miesiące, w celu przeprowadzenia szczegółowego śledztwa. Dzięki tej wiedzy, nie muszą używać żadnych specjalistycznych oprogramowań.

Zdarzają się jednak sytuacje, gdzie dokserzy posiłkują się mniej legalnymi sposobami uzyskania interesujących ich informacji. Wykorzystują do tego programy szpiegujące bądź socjotechnikę, by zmanipulować swoją ofiarę i wyciągnąć od niej samej kompromitujące informacje.

Zebrane dane poddawane są rzetelnej analizie, po czym dręczyciel łączy je w całość, aby swoją ofiarę upokorzyć, nękać, zastraszać lub szantażować i wymuszać np. dobra materialne pod groźbą upublicznienia danych poufnych szerszemu gronu użytkowników internetu.

Kto może stać się ofiarą doxingu?

Celem dokserów najczęściej stają się popularne osoby lub/i znani ludzie w środowisku internetowym, a są to m.in.:

  • sławne osobistości
  • yotuberzy
  • twórcy na TikToku
  • influencerzy
  • aktywiści
  • politycy.

Jednakże, tak naprawdę każdy kto publikuje o sobie informacje w internecie i aktywnie działa w wirtualnym świecie, może paść ofiarą doksera. Możesz to być Ty, a także twoje dziecko/dzieci. Publikowanie znaczącej ilości informacji o sobie na różnych kanałach społecznościowych, ułatwia oprawcy zbieranie informacji i łączenie je w całość by w późniejszym kroku zaszkodzić.

Czy doxing jest karalny?

Na chwilę obecną w polskim prawie karnym nie ma zapisów dotyczących samego zjawiska doxing’u, jednakże nie oznacza to, że oprawca jest bezkarny. Trzeba zaznaczyć, że samo wyszukanie informacji już wcześniej dostępnych nie jest nielegalne, natomiast użycie tych danych, opublikowanie ich i sposób wykorzystania, są jak najbardziej karalne. Dokserzy swoim działaniem naruszają prywatność osoby i często ich dobra osobiste, które podlegają ochronie według zapisu w kodeksie cywilny (art. 23), stanowiącym, że:

 
Art. 23. [Dobra osobiste człowieka]
 
Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.


Kolejnym naruszanym zapisem przez oprawców jest art. 107 z Ustawy o ochronie danych osobowych (RODO) stanowiącym, że:

 
Art. 107. [Nielegalne przetwarzanie danych osobowych]

1. Kto przetwarza dane osobowe, choć ich przetwarzanie nie jest dopuszczalne albo do ich przetwarzania nie jest uprawniony, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch.
2. Jeżeli czyn określony w ust. 1 dotyczy danych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub światopoglądowe, przynależność do związków zawodowych, danych genetycznych, danych biometrycznych przetwarzanych w celu jednoznacznego zidentyfikowania osoby fizycznej, danych dotyczących zdrowia, seksualności lub orientacji seksualnej, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat trzech.


Dodatkowo, dokserzy niejednokrotnie stosują formy manipulacji, szantażu i gróźb oraz nękania, powodując często trwałe negatywne konsekwencje u swoich ofiar. Wymienione działania są przestępstwem i podlegają karze według Polskiego Kodeksu Karnego m.in. na postawie art. 190a, art. 191 i art. 286, stanowiące, że:
 

Art. 190a. [Przestępstwa przeciwko wolności]

§ 1.
Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
 
Art. 191. [Przestępstwa przeciwko wolności]

§ 1.
Kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
 
Art. 286. [Oszustwo]

§ 1.
Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.


Pamiętaj, aby każdy przypadek doxingu zgłosić na policję oraz w razie możliwości skonsultować się z prawnikiem w celu wyciagnięcia konsekwencji od doksera.

Jak się bronić przed dokserem?

Wiedząc już skąd oprawca pozyskuje Twoje dane, możesz podjąć odpowiednie kroki, by się zabezpieczyć na przyszłość. O czym powinieneś pamiętać? Przede wszystkim:

  • nie publikuj dużej ilości informacji dotyczących życia prywatnego
  • nie ujawniaj wszystkich szczegółów związanych z życiem zawodowym
  • usuń konta społecznościowe, z których dawno nie korzystałeś i nie są one potrzebne
  • zmień ustawienia prywatności w mediach społecznościowych na konta prywatne
  • ustaw inny pseudonim na każdym profilu
  • korzystaj z prawa do zapomnienia.

Chroń nie tylko siebie, ale również swoje dzieci, które zgodnie z prawem po ukończeniu 13 roku życia mogą już posiadać własne konta w mediach społecznościowych. Niejednokrotnie nastolatki udostępniają przeróżne dane o sobie – nie będąc nawet świadomymi, że pewne informacje, na pozór nieistotne, mogą zostać wykorzystane później przez doksera. Platformy takie jak Instagram, TikTok, YouTube czy Facebook oferują w swoich ustawieniach prywatności ograniczenie widoczności dla osób nie będącymi znajomymi. Warto zapoznać się z pełnymi wytycznymi dotyczącymi dbania o swoją prywatność w mediach społecznościowych, które dostępne są bezpośrednio na stronach internetowych poszczególnych platform:

Skorzystaj z dostępnych opcji i sprawdź czy profil Twojego dziecka na pewno jest ustawiony jako prywatny.

Co jeszcze mogę zrobić?

Zrób test i sprawdź, ile informacji na temat Twój i Twojego dziecka można znaleźć w internecie. Korzystając z wyszukiwarki wpisz hasła powiązane z Tobą, Twoim dzieckiem i zobacz, ile i jakich danych może znaleźć obca osoba na Wasz temat. Proponuję, aby zacząć od wpisania podstawowych informacji typu: imię, nazwisko, numer telefonu itp. Jeśli dane, które powinny pozostać prywatne, będą widoczne warto zadbać o ich ukrycie, zablokowanie lub nawet usunięcie.
  
Porozmawiaj z dzieckiem o ustawieniach prywatności i ryzyku, jakie konsekwencje - w kontekście doxingu - może nieść za sobą nieroztropne publikowanie dużej ilości informacji na swój temat. Wykorzystaj historię przedstawioną na początku artykułu. Możesz też wyszukać inny przykład, który uwrażliwi Twoje dziecko na to zjawisko.



Źródła:

  1. Siemieniecka D.; Skibińska M.; Majewska K., (2020) Cyberagresja – zjawisko, skutki, zapobieganie, Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, s. 34.
  2. https://bezpiecznyinternet.edu.pl/doxing/ (dostęp z 9.05.2022)
  3. https://www.dobryvpn.pl/artykuly/doxing-co-to-jest-jak-sie-przed-nim-bronic/
  4. https://goldenowls.pl/doxing-co-to-jest/
  5. Media społecznościowe. Jak bezpiecznie z nich korzystać? - Baza wiedzy - Portal Gov.pl (www.gov.pl)
 
 

Agata Kuszner

Od 2017 r. pracuje w NASK w Zespole Edukacji Cyfrowej. Specjalizuje się w zagadnieniach nadużywania nowych technologii, FOMO oraz dobrostanu cyfrowego. W swojej pracy zdobyła również doświadczenie w organizacji wydarzeń poświęconych tematyce bezpieczeństwa dzieci w internecie oraz wspiera kampanie społeczne powstające w ramach projektu Polskiego Centrum Programu Safer Internet (PCPSI.) Od 2018 r. koordynuje organizacje konferencji pt. „Szanse, wyzwania, zagrożenia – wprowadzenie do problematyki bezpieczeństwa dzieci i młodzieży online”, a od 2021 r. prowadzi fanpage’a kampanii Offline Challenge. Jest absolwentką kierunku zarządzanie na Uniwersytecie Warszawskim.


 

wszystkie posty

Newsletter

Zapisz się do naszej listy subskrypcyjnej


do góry Menu Strony

Newsletter

Zapisz się do naszej listy subskrypcyjnej

DROGI UŻYTKOWNIKU,

Przechodząc do serwisu poprzez kliknięcie odnośnika „Zgadzam się” wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez nas Twoich danych osobowych.

POLITYKA COOKIES

Pliki cookies

Gdy korzystasz z naszych serwisów, gromadzimy informacje o Twojej wizycie i sposobie poruszania się w naszych serwisach. W tym celu stosujemy pliki cookies. Plik cookies zawiera dane informatyczne, które są umieszczone w Twoim urządzeniu końcowym - przeglądarce internetowej, z której korzystasz.

Pliki cookies używane w naszych serwisach wykorzystywane są między innymi do bieżącej optymalizacji serwisów oraz ułatwiania Twojego z nich korzystania. Niektóre funkcjonalności dostępne w naszych serwisach mogą nie działać, jeżeli nie wyrazisz zgody na instalowanie plików cookies.

Instalowanie plików cookies lub uzyskiwanie do nich dostępu nie powoduje zmian w Twoim urządzeniu ani w oprogramowaniu zainstalowanym na tym urządzeniu.

Stosujemy dwa rodzaje plików cookies: sesyjne i trwałe. Pliki sesyjne wygasają po zakończonej sesji, której czas trwania i dokładne parametry wygaśnięcia określa używana przez Ciebie przeglądarka internetowa oraz nasze systemy analityczne. Trwałe pliki cookies nie są kasowane w momencie zamknięcia okna przeglądarki, głównie po to, by informacje o dokonanych wyborach nie zostały utracone. Pliki cookies aktywne długookresowo wykorzystywane są, aby pomóc nam wspierać komfort korzystania z naszych serwisów, w zależności od tego czy dochodzi do nowych, czy do ponownych odwiedzin serwisu.


 

Do czego wykorzystujemy pliki cookies?

Pliki cookies wykorzystywane są w celach statystycznych oraz aby usprawnić działanie serwisów i zwiększyć komfort z nich korzystania, m.in:

  • pozwalają sprawdzić jak często odwiedzane są poszczególne strony serwisów - dane te wykorzystujemy do optymalizacji serwisów pod kątem odwiedzających;

  • umożliwiają rozpoznanie rodzaju Twojego urządzenia, dzięki czemu możemy lepiej dopasować sposób i format prezentowania treści oraz funkcjonalności serwisów;

  • poprawiają wydajność i efektywność serwisów dla korzystających.


 

W jaki sposób możesz nie wyrazić zgody na instalowanie plików cookies za pomocą ustawień przeglądarki?

Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były instalowane na Twoim urządzeniu, możesz zmienić ustawienia swojej przeglądarki w zakresie instalowania plików cookies. W każdej chwili możesz też usunąć z pamięci swojego urządzenia pliki cookies zapisane w trakcie przeglądania naszych serwisów. Pamiętaj jednak, że ograniczenia w stosowaniu plików cookies mogą utrudnić lub uniemożliwić korzystanie z tych serwisów.
 

Wykorzystywane narzędzia firm trzecich

Niektóre pliki cookies są tworzone przez podmiot, z usług których korzystamy, np.

  • Google Inc.
    W naszych serwisach wykorzystujemy narzędzie Google Analytics do analizy ruchu na stronie internetowej oraz aktywności dotyczących jej przeglądania. Wykorzystujemy je w szczególności do celów statystycznych, aby sprawdzić jak często odwiedzane są poszczególne serwisy. Dane te wykorzystujemy również do optymalizacji i rozwoju serwisów. Więcej informacji na temat narzędzia Google Analytics znajdziesz na stronie: https://policies.google.com/technologies/cookies

  • Facebook
    Więcej informacji o zasadach plików cookies możesz znaleźć na:
    https://pl-pl.facebook.com/policies/cookies/

  • Youtube
    Więcej informacji o zasadach plików cookies możesz znaleźć na:
    https://policies.google.com/privacy?hl=pl&gl=pl

Podstawowe cookies są niezbędne aby strona mogła działać prawidłowo. Cookies funkcjonalne wykorzystujemy do analizowania wizyt na stronie internetowej. Pomoże nam to zrozumieć, jak często odwiedzane są poszczególne serwisy oraz pozwoli optymalizować i rozwijać stronę.